Przeczytaj bezpłatny numer czasopisma,

które pomaga dyrektorom w
codziennej pracy i śledzeniu
zmian prawnych

Współpraca przedszkola z rodzicami

Współpraca to zawsze zadanie zespołowe. Istnieje wiele powodów, które obligują nas do współpracy nie tylko w ramach zespołów nauczycielskich, ale także do tworzenia zespołu współpracujących ze sobą nauczycieli i rodziców.

 

Wielu pedagogów popełnia poważny błąd, uznając, że rodzice „powinni” współpracować z przedszkolem na zasadzie wykonywania poleceń czy też próśb o przygotowanie stroju na uroczystość, przyniesienia materiałów potrzebnych do zajęć, udziału w konkursie dla dzieci i rodziców, wykonania z dzieckiem zadania w domu, udziału w zebraniach itp. Oczywiście rodzice mają w tym zakresie pewne obowiązki, ale skoro mówimy o współpracy, to obowiązki mają również nauczyciele. Efektywność tej współpracy zależy więc od obu stron. Niektórzy nauczyciele doskonale rozumieją swoją rolę polegającą głównie na tworzeniu warunków do współdziałania z rodzicami, są też tacy, którym realizacja tego zdania przychodzi trudniej. Skoro różne może być podejście do współpracy, to także różne mogą być jej efekty. 

 

Zanim przeanalizujemy wymagania, jakie postawiono wobec edukacji przedszkolnej w związku z organizacją współpracy z rodzicami, przypomnijmy kilka zasad, którymi warto się kierować w tym działaniu. Istnieje sporo publikacji na temat efektywnej współpracy zespołowej, motywacji do podejmowania działań i tworzenia dobrych relacji w kontaktach międzyludzkich. Zawód nauczyciela wymaga szczególnych umiejętności interpersonalnych, jednak nie wszyscy są tego świadomi, a co za tym idzie – nie dysponują odpowiednimi kompetencjami. Część z nauczycieli, w szczególności ci, którzy rozumieją, że jakość współpracy zależy w dużej mierze od nich samych, poszukuje sposobów, które mogą im pomóc w tym działaniu. Inni uznają, świadomie bądź nie, że rodzice „powinni” współpracować z racji obowiązku, a oni nie mają zbytniego wpływu na to, czy rodzice będą się angażować we współpracę. Warto zagłębić się w sens choć dwóch zdań Dale’a Carnegiego pochodzących z publikacji Jak zdobyć przyjaciół i  zjednać sobie ludzi, który twierdził, że „Efektywna praca zespołowa nie powstaje w cudowny sposób. Tworzy ją postawa uczestników zespołu skłonna do współpracy”. Przekładając sens obu zdań na relacje pomiędzy nauczycielami i rodzicami, warto zauważyć, że współpraca pomiędzy nimi nie stworzy się samoistnie, a ogromny wpływ na jej efektywność mają postawy obu stron. Dyrektor ma znaczny wpływ na postawy nauczycieli i nieco ograniczony na postawy rodziców, jednak zarówno dyrektor, jak i nauczyciele mają określone zadania, których realizacja powinna wyzwalać zaangażowanie rodziców do współpracy. Jakie wymogi stawia się wszystkim placówkom przedszkolnym w zakresie współpracy z rodzicami? Określają je wymaganie nr 6 oraz podstawa programowa wychowania przedszkolnego.

 

Faktyczna współpraca

Wymaganie nr 6 „Rodzice są partnerami przedszkola” już w samym opisie wskazuje, iż współpraca ta powinna mieć partnerski charakter. Relacje oparte na zasadach partnerstwa stawiają obie strony na równi. Ważne jest, aby partnerzy byli zainteresowani rzeczywistą i efektywną, a nie tylko deklaratywną współpracą. Partnerstwo tak rozumiane powinno prowadzić do podejmowania skutecznych działań w zakresie rozwiązywania pojawiających się problemów. Z pewnością nie można mówić o partnerstwie w sytuacji, kiedy obie strony mają wobec siebie żądania, a niestety często tak bywa, i to nie tylko ze strony rodziców, ale też pedagogów. Partnerstwo to dążenie do stworzenia wspólnej strategii działania, obejmującej wspólny cel oraz plan realizacji poszczególnych działań; to określenie podziału obowiązków i odpowiedzialności pomiędzy poszczególne strony. Kwintesencją partnerstwa jest współpraca na poziomie, który pozwala szybko reagować na zmieniającą się sytuację i powstające problemy. Istotą partnerstwa jest wzajemne poznanie się, zaufanie oraz wspólna odpowiedzialność za edukację dzieci. 
Powszechnie wiadomo, że osiągnięcie partnerstwa we współpracy z rodzicami nie jest łatwe, jednak wymagania jednoznacznie określają obowiązki w tym zakresie, wskazując jednocześnie zadania, które należy podjąć, aby spełnić wymaganie. Przedmiotem tego artykułu nie jest rozważnie na temat, jak osiągnąć partnerstwo we współpracy z rodzicami,
ale jak przeprowadzić ewaluację wewnętrzną. Z pewnością wielu dyrektorów chętnie skorzystałoby ze wskazówek dotyczących uzyskania partnerstwa we współpracy z rodzicami, dlatego tą tematyką zajmiemy się wkrótce, a tutaj skupmy się na ewaluacji współpracy z rodzicami. 
W charakterystyce wymagania przyznaje się rodzicom prawo do współdecydowania w sprawach przedszkola oraz wskazuje na obowiązek uczestniczenia rodziców w podejmowanych działaniach. Współpraca z rodzicami ma efektywnie wpływać na rozwój dzieci, a jednym ze sposobów uzyskania wysokiego poziomu jej efektowności jest systematyczne pozyskiwanie i wykorzystywanie opinii rodziców na temat pracy przedszkola. 
Zadaniem dyrektora jest prowadzenie ewaluacji wewnętrznej. Określając plan ewaluacji, warto postawić pytania. Poszukiwanie odpowiedzi na pytania jest czynnością, która powinna dać obraz pracy przedszkola w zakresie poddanym badaniu ewaluacyjnemu. 

 

Zadanie 

Rodzice współdecydują w sprawach przedszkola i uczestniczą w podejmowanych działaniach. 
Kryterium badawczym będzie partycypacja rodziców w podejmowanych decyzjach oraz działaniach, jakie przebiegają w przedszkolu. 
Dyrektor we współpracy z zespołem nauczycieli przeprowadza ewaluację wewnętrzną, której jednym z elementów jest postawienie pytań badawczych. 

 

Pytania badawcze:

  • Jakie decyzje podejmuje przedszkole wspólnie z rodzicami?
  • W jakich działaniach podejmowanych przez przedszkole uczestniczą rodzice?

 

Najczęstszym sposobem pozyskania odpowiedzi na postawione pytania są ankiety skierowane do rodziców. Warto w nich zapytać rodziców o to, czy:

  • uczestniczą w podejmowaniu decyzji w sprawach przedszkola,
  • są zachęcani do współpracy, zapraszani do udziału w różnych przedsięwzięciach, 
  • robią coś z własnej inicjatywy lub są inspirowani przez nauczycieli,
  • często angażują się do współpracy.

 

Warto także wiedzieć, co rodzice rozumieją pod pojęciem swojego udziału w podejmowaniu decyzji, i zapytać:

  • na czym polega udział rodziców w realizowanych w przedszkolu działaniach,
  • na jakie decyzje mieli wpływ,
  • o kilka konkretnych przykładów wspólnego podejmowania decyzji dotyczących dziecka, dzieci, grupy bądź przedszkola.

Użyteczność współpracy z rodzicami dla realizacji potrzeb rozwojowych dzieci to kolejne kryterium badawcze, bo charakterystyka wymagania wskazuje, że w przedszkolu współpracuje się z rodzicami na rzecz rozwoju ich dzieci.

 

Zadanie 

Użyteczność współpracy przedszkola z rodzicami dla realizacji potrzeb rozwojowych dzieci.

 

Pytania badawcze:

  • Co świadczy o tym, że w przedszkolu współpracuje się z rodzicami na rzecz rozwoju ich dzieci?

 

Podobnie jak w poprzednim zadaniu sposobem na pozyskanie odpowiedzi będzie ankieta dla rodziców, w której zapytamy ich o to, czy: 

  • nauczyciele współpracują z nimi na rzecz rozwoju zainteresowań i pasji dzieci,
  • nauczyciele współpracują także w sytuacjach trudnych dla dzieci,
  • nauczyciele informują o potrzebach i możliwościach rozwojowych dzieci,
  • wspierają rodziców w doskonaleniu kompetencji wychowawczych.

 

Także nauczyciele często poddawani są badaniom ankietowym, wywiadom. Dyrektorzy równie chętnie sięgają po ten sposób pozyskiwania informacji jako dopełnienie lub potwierdzenie informacji pozyskanych w drodze obserwacji. 

 

Dyrektorzy pytają o to:

  • w jaki sposób nauczyciele współpracują z rodzicami w zakresie wspierania rozwoju dzieci w pokonywaniu trudności lub rozwijaniu zainteresowań, 
  • w jaki sposób wspierają rodziców w doskonaleniu ich kompetencji wychowawczych.

 

Zadanie

Przedszkole pozyskuje i wykorzystuje opinie rodziców na temat swojej pracy. Kryterium ewaluacyjnym jest skuteczność działań podejmowanych przez przedszkole w zachęcaniu rodziców do wyrażania opinii o pracy przedszkola oraz użyteczność pozyskanych opinii w planowaniu i realizacji działań przedszkola. 

 

Pytania badawcze:

  • Jakie są sposoby pozyskiwania opinii rodziców na temat pracy przedszkola? 
  • Jakie działania podejmowane są w przedszkolu pod wpływem opinii rodziców?

 

Ankieta bądź wywiad z nauczycielami powinny dać odpowiedź na następujące pytania: 

  • w jaki sposób rodzice mogą dzielić się z nauczycielami swoimi opiniami na temat działalności nauczycieli w grupach prowadzonych przez siebie, działań podejmowanych dla ogółu przedszkola,
  • jakie działania były zrealizowane w wyniku uwzględnienia opinii rodziców.

 

Podobne pytania powinno się zadać rodzicom, by uwiarygodnić wyniki uzyskane od nauczycieli. Chodzi o to, aby rodzice wypowiedzieli się na następujące tematy:

  • w jaki sposób mogą się dzielić swoimi opiniami na temat działalności przedszkola, grupy, nauczyciela, grupy nauczycieli, 
  • czy ich opinie mają wpływ na funkcjonowanie przedszkola, grupy, nauczyciela, nauczycieli, personelu przedszkola.

 

Opisane powyżej zadania ewaluacyjne wynikają wprost z charakterystyki wymagania. Podstawa programowa wskazuje na konieczność współpracy, ale zadania nauczycieli wobec rodziców nie są tak szczegółowo sprecyzowane, jak w poprzedniej wersji podstawy. Spośród 17 zadań, które ministerstwo wyznaczyło przedszkolom, trzy odnoszą się wprost do rodziców, są to zadania nr 12, 13 i 14. Chodzi o:

  • Współdziałanie z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami, uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości, na rzecz tworzenia warunków umożliwiających rozwój tożsamości dziecka.
  • Kreowanie, wspólne z wymienionymi podmiotami, sytuacji prowadzących do poznania przez dziecko wartości i norm społecznych, których źródłem jest rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym osoby starsze, oraz rozwijania zachowań wynikających z wartości możliwych do zrozumienia na tym etapie rozwoju.
  • Systematyczne uzupełnianie, za zgodą rodziców, realizowanych treści wychowawczych o nowe zagadnienia, wynikające z pojawienia się w otoczeniu dziecka zmian i zjawisk istotnych dla jego bezpieczeństwa i harmonijnego rozwoju.

 

W zalecanych warunkach realizacji podstawy programowej istnieje obowiązek:

  • systematycznego informowania rodziców o postępach w rozwoju ich dziecka, 
  • zachęcania do współpracy w realizacji programu wychowania przedszkolnego,
  • opracowania diagnozy dojrzałości szkolnej dla tych dzieci, które w danym roku mają rozpocząć naukę w szkole.

 

Wiele z tych treści dotyczy realizacji samej podstawy w zakresie oddziaływania wychowawczego. Wiadomo, że proces wychowawczy przebiega w co najmniej dwóch środowiskach: w domu rodzinnym i przedszkolu. Ewaluacja pracy wychowawczej w zakresie współpracy z rodzicami w znacznej części pokrywa się z realizacją opisywanego wymagania. Ocena przebiegu realizacji procesu wychowawczego będzie zatem możliwa również na podstawie wyników ewaluacji wymagania dotyczącego partnerstwa rodziców. 

 

Wpływu rodziny na funkcjonowanie dziecka w przedszkolu nie wolno ignorować. Któż inny, jeśli nie rodzic, jest kopalnią wiedzy o własnym dziecku? Wiedza ta stanowi istotne źródło informacji niezbędnych choćby do indywidualizowania z nim pracy. Stwierdzenie, że od współdziałania tych dwóch środowisk zależą efekty rozwojowe dzieci, nie jest bez znaczenia. Nawiązanie partnerskich relacji z rodzicami jest nie tylko ministerialnym wymogiem, ale przede wszystkim powinno być stanem pożądanym przez samych nauczycieli. To, na ile uda się stworzyć atmosferę zaufania we współpracy z rodzicami, gwarantującą partnerstwo, zależy w głównej mierze od dyrektora. Wyniki ewaluacji pracy wychowawczej, a w szczególności wymagania w zakresie kształtowania postaw i respektowania norm społecznych, będącego tegorocznym ministerialny priorytetem, powinny dać pełny obraz warunków, jakie tworzy przedszkole w zakresie partnerstwa rodziców. 

 

Pamiętać należy, że zadaniem nauczycieli wynikającym z podstawy programowej jest wydanie do końca kwietnia informacji o gotowości dziecka do podjęcia nauki w klasie pierwszej. Zadanie jak najbardziej istotne, nie tylko w kontekście wywiązania się z obowiązku opracowania samego dokumentu, ale odpowiedzialności za jego treść. Przypomnijmy, że ten dokument powinien pomóc rodzicom w podjęciu decyzji o posłaniu dziecka do klasy pierwszej, w szczególności rodzicom dzieci sześcioletnich, którzy mają taki zamiar. Nauczyciel powinien rzetelnie zdiagnozować stan rozwoju dziecka, umiejętnie przedstawić rodzicom swoje argumenty, a to wymaga odpowiednich kompetencji. Zatem współpraca z rodzicami to wyzwanie dla wszystkich – największe dla nauczycieli i dyrektora, ale równie trudne dla samych rodziców. 

 

Dyrektorze, pamiętaj, że wiele zależy od Ciebie, co nie oznacza, że powinieneś działać sam, wręcz przeciwnie – deleguj obowiązki, organizuj pracę zespołową, koordynuj, oceniaj, formułuj wnioski, a gdy zaistnieje taka konieczność – modyfikuj działania. Umiejętnie zarządzaj informacją, w szczególności dotyczącą atmosfery, jaka panuje w przedszkolu. 

 

Powszechnie uważa się, że rodzice nie chcą się angażować we współpracę z przedszkolem, ponieważ nie mają czasu, wymagają od nauczycieli, ale od siebie wcale, izolują się, ciągle się spieszą itd. Z pewnością jest w tym dużo prawdy, ale prawdą jest także, że nasze kompetencje interpersonalne nie są wystarczające. Jeżeli brakuje nam wiedzy i umiejętności, to jesteśmy skłonni do przerzucania winy na innych. Tylko nieliczni, poszukując sposobu poprawy sytuacji, dokonują autodiagnozy, czyli pytają o swój udział w tym procesie. Zainspirowana publikacją Dale’a Carnegiego, który twierdził, że częstokroć „winowajcy oskarżają wszystkich prócz siebie”, mam śmiałość powiedzieć, że niekiedy niekompetencja nauczycieli i – niestety – dyrektorów powoduje obwinianie rodziców o brak zaangażowania. Są jednak tacy, którzy zadają sobie pytanie: „a może to ja robię coś źle?”. Jeśli tej autodiagnozie towarzyszy chęć poszukania odpowiedzi, to istnieje szansa na poradzenie sobie z problemem. Uważam, że nie jest wstydem nie wiedzieć, ale głupotą jest trwać w błędzie. Carnegie radził, że aby kogoś zmotywować do współpracy, „trzeba sprawić, żeby ktoś chciał coś zrobić”, a sposobem na to jest „ofiarowanie mu tego, co chce otrzymać”. Jego zdaniem każdy dąży do „bycia ważnym”, „bycia docenianym”. Sprawienie, żeby rodzice byli „ważnymi” partnerami we współpracy, jest zadaniem, z którym powinni zmierzyć się nauczyciele. Sprawienie, by nauczyciele byli „ważni” dla rodziców, to zadanie zarówno samych nauczycieli, jak i dyrektora. To jednak temat na oddzielne rozważania – tu zajmujemy się ewaluacją wymagania opisaną w załączniku do rozporządzenia. Praktyczne podpowiedzi zamieszczamy w Narzędziowni. 


 

Ten serwis używa plików cookies zgodnie z Polityką Cookies. Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza jej akceptację.